Longread: mijn verhuis van Windows 11 naar linux (Fedora KDE)
Geplaatst: 26 apr 2026, 23:10
Dag iedereen,
ik kwam op het idee om eens een uitgebreid verslag te maken van mijn verhuis van Windows 11 naar linux. Dit proces startte ik in de twee weken van de meest recente kerstvakantie en was na drie weken voltooid, behoudens wat mopping-up operations.
De redenen voor dit uitgebreid verslag zijn divers, maar één daarvan is dat ik alvast niet tot die groep nieuwe linux gebruikers wil behoren die bij elk onderwerp waarin één of andere quirk, privacy issue of AI slop van/in Windows 11 stereotiep begint te kwelen dat ze naar linux zijn verhuisd en dat dit de beste beslissing ooit was - zonder verdere uitleg. De enige twee boutades die mij nog meer ergeren zijn "get a mac" en "I use Arch, btw".
Neen, met mijn verslag zal ik proberen vrij uitgebreid te beschrijven wat makkelijk gaat anno 2026, en waar ik tegenaan heb gebotst. Dit laatste indachtig, wil ik daarnaast ook duidelijk uitleggen waarom dat de boutade om Windows te dumpen voor linux, is wat het is: een boutade. Hoewel ik - spoiler alert - bijzonder tevreden ben op het resultaat én ik mij (hoogstwaarschijnlijk) nooit meer zie terugkeren naar het Microsoft ecosysteem, kan het geen kwaad om dit verhaal via een andere boutade samen te vatten, die m.i. meer passend is, nl.: "in het leven draait het zelden om oplossingen, doch vooral om afwegingen".
Maar goed, laat ik van wal steken.
My rig
CPU: AMD Ryzen 9 3900x
GPU: Radeon RX 6800 XT
RAM: 32 GiB DDR-4 3200 MHz
Storage:
- oude sata SSD van 250 GiB, waar ik mijn linux distro heb op geinstalleerd
- Lexar NM790 NVME 4 TiB, waarvan 1 TiB voor Windows 11, 3 TiB ruime partitie (genaamd "Mr. Speed") voor de games en windows software die ik onder linux draai (via wine)
- Nog een klassieke HDD van 2 TiB voor evt. extra storage ("Mr. Weed"), bv. games die wel aardig meekunnen op een klassieke HDD, voor 't geval partitie Mr. Speed alsnog te krap zou worden.
- HP Color LaserJet Pro MFP 479fdw printer/scanner combi - my nemesis (read on)
Een beetje (Microsoft & Ubuntu) geschiedenis
Ik ben al pc gebruiker alias tweaker sinds 1994. Ik was toen twaalf jaar oud, en kreeg de oude pc van mijn vader. Een Intel 386DX met 4 MB RAM en zowaar 80 Mb aan harde schijf ruimte. Besturingssysteem: MS-DOS 6.22, het jaar nadien aangevuld met een bijzonder aangenaam pakket wat destijds luisterde naar de naam Windows 3.1 met MS Word 2.0. En verder: games. Veel games. Van Wolf3D over Chuck Yeager's Air Combat naar Duke3D.
In 1997 volgde een Pentium 75 met Windows 95, nadien upgrade naar '98. Veel plezier gehad aan CnC Red Alert 1 (en 2). In de jaren 2000 XP met UT2004, MOHAA en de nodige Fifa edities. Al dan niet op het cybercafé de Spacebar in Leuven. Good times
.
Maar vanaf 2006/2007 begonnen ook bij mij enkele (inmiddels ruim bekende) frustraties omtrent het Microsoft ecosysteem te groeien. Niet toevallig kwam toen Windows Vista uit. In tweede tijd overigens een prachtig OS, mag ik melden, maar dat vereiste wel een grondige update (Service Pack 1). Maar initieel had ik er weinig puf in. Je moet weten dat ik intussen een beetje het nerdy neefje van dienst was ivm. pc/laptop issues, en ik heb de irritante traagheid en kerstverlichting aan UAC popup's van het OS in zijn eerste vorm wel live mogen ervaren.
Het leidde ertoe dat ik in die periode, voor mezelf, voor het eerst begon te experimenteren met linux. Via een kennis van een kennis binnen mijn studentenkring liet ik mij een of ander ding genaamd Ubuntu aanpraten. Gezien ik in die periode ook veel naar muziek luisterde en veel, van de zeven zeeën "geleende", series bekeek, en ook omdat dark theme me toen al aansprak, koos ik meteen voor Ubuntu Studio.
Het was best een fijne ervaring, waarbij bijvoorbeeld ook UT2004 via één of ander script vlotjes draaide (ik denk, in retrospect, dat dat één of andere truuk met wine zal geweest zijn). Voor die mensen die niet weten wat wine is - dat is de softwarematige vertaallaag die instructies vanuit het OS linux naar een windows programma on-the-fly vertaalt in windows taal, en vice versa. Met werk voor mijn opleiding aan de KULeuven, office werk dus, had ik toen geen problemen gezien ik in die periode al enige jaren was overgeschakeld om OpenOffice.org (wat enkele jaren later zou geforked worden naar LibreOffice).
Een eerste elementje, wat twintig jaar later nog een belangrijke rol zou gaan spelen.
Maar games naast UT2004? Neen, niet echt succesvol. Ik herinner mij dat ik met veel gedoe Red Alert 1 wilde laten draaien op Ubuntu via wine, en dat een simpele single player missie al na twee minuten crashte. Een tweede issue wat ik mij herinner, was dat ik in Ubuntu de nieuwste versie van firefox niet kon installeren - althans, niet volgens de (naar verhouding) eenvoudige methode die ik binnen windows gewend was. Kennelijk zou ik die volgende versie van firefox maar mogen verwachten bij een update van het OS, zo'n zestal maanden later. Dat klopt natuurlijk niet helemaal, maar het illustreert wel dat je binnen linux behoorlijk wat nieuwe achtergrondkennis nodig had om te snappen waar je aan begon.
En dit is het tweede element wat tot op heden een bijzondere belangrijke rol speelt.
Kortom, mijn eerste periode als actieve gebruiker van linux werd na luttele weken al afgesloten. Intussen kwam Vista SP1 uit, wat als een zonnetje draaide op mijn nieuwe pc toen, en met Windows 7 was het wel duidelijk dat Microsoft zijn verstand (toch tijdelijk) terug had gekregen. In dat kader schafte ik me ook overtuigd een licentie voor MS Office 2010 aan - nog steeds de beste MS Office versie ooit gemaakt, naar mijn mening.
In de jaren nadien ben ik dan ook bij Windows gebleven, terwijl ik het nieuws van Linux (o.a. het steam Proton avontuur [english]) wel op de voet bleef volgen. Windows 8 sloeg ik over op mijn desktop pc, en met Windows 10 kon ik het sinds de Creator's update ook wel vinden (mijn volgende pc uit 2016 bevatte ook hardware wat maar matig ondersteund werd door Windows 7). Maar helemaal tevreden ben ik nooit meer geweest over Windows, sinds Windows 7. En ik zal hier als tweaker ongetwijfeld niet alleen in staan.
Fast forward naar eind 2021. Windows 11 geïnstalleerd, initieel zeer tevreden. Vooral de stappen voorwaarts inzake Settings app en ook wel de algemene vormgeving (meer uniformiteit qua dark theme) kon ik wel smaken. Maar de ergernissen stapelden zich ook wel op:
- het minder vlot openen & gebruiken van Windows Explorer
- het ongevraagd terug installeren van die hele reeks apps die ik standaard eraf haalde na een reinstall.
- toenemende telemetrie
- de new outlook app die op vele stappen een vooruitgang was, maar met de vrij verontrustend vereiste dat al je mails daartoe werden opgeslagen op outlook servers.
- de toenemende gymnastiek die vereist was om toch maar op een offline account te blijven; inclusief de ergernis telkens ik een popup ontving om mij toch maar weer online in te loggen, soms spontaan, soms bij opstarten van gelijk welke office app.
Maar na het Crowdstrike debacle in september 2024, en de controverse rondom het (tijdelijk) afsluiten van het mailaccount van die rechter van het ICC in het voorjaar van 2025 sloeg bij mij de sfeer wel helemaal om.
De klassieke kritiek hierbij is "waarom al die moeite doen om Windows te dumpen terwijl je gewoon een Android phone met Google hebt?"
Klopt, en ben ik ook mee bezig; maar da's een project voor - ik vermoed nog enkele jaren - later.
Mijn doelstellingen
Om linux als daily driver ernstig te kunnen gebruiken, had ik voor mezelf de volgende doelstellingen gesteld:
a. Mijn dagelijks, serieus, werk, dient 100% vanuit Linux mogelijk te zijn. Rebooten naar Windows om via Citrix te verbinden met mijn werk, bijvoorbeeld, zou deze hele onderneming zinloos maken
b. Gamen moet voor 95% mogelijk zijn vanuit Linux, zonder waarneembare performance hit.
Pretty high standards indeed.
Let's proceed then.
De eerste stap is niet: "welke distro?". Hoegenaamd niet.
De gemiddelde post die een beginneling als mij stelt is "welke linux distro moet ik gebruiken". En het antwoord is dan meestal "Linux Mint".
Wat klopt hoor, de meeste mensen die overstappen op Linux vanuit Windows, kiezen best Mint.
Alleen, de distro is niet hetgeen waar je eerst moet over nadenken. Het gaat erop dat je eerst in kaart brengt (a) wat je vrijwel dagelijks met je pc doet en (b) welke aanpassingen je zoal zal moeten doorvoeren om in linux te kunnen werken (ook m.b.t. hardware) en (c) welke van die aanpassingen evt. not negotiable zijn.
Voorbeeld: linux is evident geen optie als je de volgende combinatie van wensen hebt:
- je wil absoluut niet dualbooten tussen linux en Windows
- je wil wel koste wat kost games spelen met kernel level anticheat software (zoals GTA Online, Fortnite, FC24, Call of Duty Black Ops 6,...)
Maar evengoed:
- je wil absoluut werken met MS Office 365
- zelfs een oudere versie zoals MS Office 2010 is geen optie
Stappen (a) (b) en (c) hierboven indachtig, hield ik mij tussen najaar 2024 en kerstvakantie 2025-2026 vooral bezig met de volgende zaken:
- voor welke activiteiten aanvaard ik reboot naar Windows 11? (want het was vrij snel duidelijk dat er Windows games zijn die nooit zullen draaien in Linux; zoals bijvoorbeeld GTA Online en FC 24)
- voor welke activiteiten absoluut niet?
- welke software pakketten binnen die tweede categorie vervang ik alvast best door alternatieven die crossplatform werken?
Concreet: hoewel ik bereid ben om te dualbooten voor een game, ben ik - zoals reeds gemeld - dat niet om dat te doen voor serieus werk, zoals bijvoorbeeld:
- werken met een office pakket (tekstverwerker, sheet,...);
--> oplossing: reeds tijdens mijn laatste twee windows jaren overgestapt op OnlyOffice (recent, wegens banden met Rusland en cheats omtrent GPL tijdelijk terug naar LibreOffice)
- citrix workspace (waarmee ik verbinding maak met de VPN van mijn werk)
--> oplossing: deb & rpm packages beschikbaar
- Scrivener (softwarepakket waarmee ik aan een thriller werk)
--> oplossing: geinstalleerd in een daartoe gecreëerde wine prefix
- reference manager (voor bijhouden van wetenschappelijke literatuur) (Zotero)
--> oplossing: verschijnt in de repositories van bijna alle linux distros.
- sync / backup software richting mijn NAS (Synology Drive)
--> oplossing: gevonden als deb package, tevens als flatpak beschikbaar
Maar samengevat: de eerste stap was een langgerekte fase, waarbij ik vooral veel tijd heb gestoken in opzoekwerk naar en testen van apps die crossplatform werken, dan wel naar uitzoeken of het draaien van een softwarepakket middels wine überhaupt mogelijk zou kunnen zijn. Daar ben ik een kleine twee jaar mee bezig geweest.
De tweede stap is evenmin "welke distro?"
Ikzelf kan het nog niet, maar ik kan je op een briefje geven dat 't perfect mogelijk is: Fedora KDE visueel ombouwen tot Linux Mint. Of Pop!_OS te ontdoen van zijn GUI, zoals Linus Sebastian van Linus Tech Tips eind 2021 gedaan heeft tijdens zijn eerste linux challenge.
De tweede stap is dus: met welke desktopomgeving (desktop environment, DE) wil je aan de slag? Want dat is hetgeen waar je finaal dagelijks mee zal werken. Windows heeft, per versie, slechts één desktopomgeving. Slechts één soort Windows Verkenner, één soort Kladblok app, één soort Paint app... In Linux bepaalt de DE niet alleen hoe je bureaublad eruit ziet (KDE & Cinnamon vergelijkbaar met Windows, Gnome (mits wat extensies) vergelijkbaar met macOS, en dan nog een hele reeks andere varianten), ook de file manager, text editor, image editor,... apps verschillen per DE.
Het beste is dat je verschillende edities eens test via een live USB om het wat te leren kennen. Ik kan je bv. verzekeren dat (vanilla) GNOME behoorlijk tegenvalt - of je moet het leuk vinden dat minimize en maximize knopjes ontbreken in de titelbalk, alsook dat je taakbalk ("dash") steevast automatisch verdwijnt (zonder de extensie dash-to-dock).
De keuze van je distro: belang van secureboot compatibiliteit
Secureboot compatibiliteit is van belang indien je wil dualbooten met Windows 11. Ik weet het, je kan met wat omwegen Windows 11 draaien zonder secureboot, maar dan doen sommige kernel level anticheat games lastig. En, althans in mijn geval, is de hoofdzaak om te dualbooten met Windows 11: het kunnen blijven opstarten van games met kernel level anticheat, wanneer ik dat zou willen.
Maar deze vereiste reduceert je mogelijkheden anno 2026 wel enorm:
- Linux Mint
- Ubuntu (en zijn flavours met andere desktopomgevingen, zoals Kubuntu, Lubuntu, Xubuntu, Ubuntu Budgie...)
- Fedora
- ZorinOS
- OpenSUSE
- Debian
- ...
Lijkt een hele reeks, maar 't is wel een fractie van de distro's die beschikbaar zijn. Als je wil dualbooten ivm kernel level anticheat games, moet je hier dus à priori rekening mee houden.
Tussen haakjes: je kan eigenlijk eender welke distro compatibel maken met secureboot, mits je een eigen shim maakt om op deze wijze je eigen keys te enrollen in de UEFI. Maar dat klinkt net zo ingewikkeld en instabiel als het is.
De keuze van je distro: belang van snelheid van upgrades
Codewoord hier = drivers.
In linux zitten deze, behoudens enkele uitzonderingen (Nvidia....), quasi van alle bekende hardware in de kernel (itt. hoe het bij Windows is geprogrammeerd). Maar recentere hardware vereist voor linux daarom dus ook een up-to-date kernel.
Toen ik eerst wat ging experimenteren met Linux Mint, reeds voor 2024, was dit nog versie 21.3. Compatibel met secureboot, dat wel. Maar waar ik toen tegenaan botste, was de afwezigheid van drivers voor mijn TPLink Wifi dongle. Ooit was ik zo stom om geen Wifi te willen voor mijn moederbord, dat leek me overbodig voor een desktop. Tot het internet uitviel thuis, en dit voor 72h, terwijl ik op Citrix net voor mijn werk bezig was. Wifi dongle gekocht, en vervolgens kon ik verder via de hotspot van mijn gsm. Tenminste, in Windows, niet zo in Linux Mint.
Not negotiable.
Vandaar mijn zoektocht naar een distro die wat frequenter updates levert.
Mijn finale keuze: Fedora KDE
Reden:
- KDE plasma desktop omgeving is tot in de kleinste details aanpasbaar
- Fedora is secureboot compatible
- Fedora kent elke zes maanden een update, waarbij vrijwel altijd de kernel en de KDE DE wordt vernieuwd (tussendoor ook veel upgrades)
Nadeel: een versie van Fedora wordt slechts maximaal 13 maanden ondersteund; er wordt niet zo snel geupgrade zoals bij rolling release modellen zoals bij Arch based distro's of OpenSUSE Tumbleweed, maar wel snel genoeg om soms eens op wat foutjes te botsen. In theorie dan, want ik ben nu vier maanden quasi 100% in Fedora KDE aan 't werk en ik ben dat nog niet tegengekomen.
Stand van zaken na vier maanden Fedora KDE Linux als daily driver
Pretty awesome, eigenlijk.
Wat werkt perfect:
- zo goed als élke game dewelke ik bezit via steam Proton, exclusief kernel level anticheat games; maar in het bijzonder games van welke in het niet had verwacht, zoals MS Flight Simulator 2020 - flawlessly (inclusief mijn Thrustmaster Airbus 16 button joystick).
- na wat getweak: het multiplayer gedeelte van Command & Conquer Tiberium Wars, Kane's Wrath & Red Alert 3 - dank aan @Goztow om dit mee te testen.
- Via Lutris: EA App, waarin alvast Fifa 18 (inclusief - mits usb kabel - één van mijn twee XBox controllers (de oudste; de nieuwste probeer ik over een zestal maanden nog eens))
- Via Lutris: Rockstar Games Launcher -> voor GTA IV Complete edition
- Via Lutris: Battle.Net -> voor Call Of Duty Black Ops: Cold War
Waar heb ik nog wat werk mee:
- Office pakket: het gaat op zich best hoor, met LibreOffice. Maar ik overweeg wel, bij wijze van backup, een wine prefix te maken voor mijn oude Office 2010 licentie. Just in case, want compatibiliteit is een issue, ook na 20 jaar (zie het hoofdstukje "Een klein beetje geschiedenis")
- Scrivener: draait op zich perfect, maar na dertig dagen (niet noodzakelijk consecutief) gebruik dien ik een licentie code in te geven - vooralsnog lukt het niet om met de server van Litterature & Latte verbinding te maken, maar ik ben al een oplossing op het spoor
- CnC Red Alert 2 & Yuri's Revenge: single player lukt perfect, maar multiplayer via CnCNet nog niet.
- CnC Remastered: single player lukt perfect, multiplayer eveneens, maar LAN via VPN (om mods te kunnen gebruiken), lukt nog niet. Althans niet via Radmin VPN, maar als ik mijn vriend @Goztow evt. kan overtuigen om het eens dunnetjes over te doen met het flexibeler ZeroTier, kan dit misschien ook worden opgelost.
- Citrix Workspace app: lukt op zich, maar doordat die app nog steeds het binnenkort te pensioneren X11 displayserver gebruikt, en meer en meer moderne Linux distro's op het veiliger Wayland protocol zijn overgestapt, is er voor X11 apps een compatibiliteitslaag vereist, wat bij copy-paste soms wat delay geeft (vertraagde toegang van en naar het klembord). Hier verwacht ik veel beterschap als Citrix een volledig Wayland compatibele versie uitbrengt. We'll see, ze komen elk trimester met een update.
Mijn grootste ergernis was (gelukkig niet langer):
Zoals wel te verwachten: mijn printer. Linux maakt gebruik van universele drivers (waar Windows ook mee is begonnen), en eer ik erin geslaagd was om duplex printen mogelijk te maken, zonder dat ik daarbij het vermogen verloor om daarbij ook in kleur af te drukken... was ik enkele liters stoom (via mijn oren) armer.
Conclusie
Er wordt al twintig jaar gelachen met de aankondiging dat jaar 20xx "the year of the linux desktop" wordt (want dat is achteraf nooit het geval).
Maar voor mij geldt dit wel, want ik heb mijn doelstellingen ten volle bereikt.
So MicroSlop can s**** it (tenzij ik GTA Online wil spelen).
Ik hoop dat jullie hier wat aan hebben, en wie weet kan ik sommigen hier overtuigen om hetzelfde te doen.
Goedenavond,
ik kwam op het idee om eens een uitgebreid verslag te maken van mijn verhuis van Windows 11 naar linux. Dit proces startte ik in de twee weken van de meest recente kerstvakantie en was na drie weken voltooid, behoudens wat mopping-up operations.
De redenen voor dit uitgebreid verslag zijn divers, maar één daarvan is dat ik alvast niet tot die groep nieuwe linux gebruikers wil behoren die bij elk onderwerp waarin één of andere quirk, privacy issue of AI slop van/in Windows 11 stereotiep begint te kwelen dat ze naar linux zijn verhuisd en dat dit de beste beslissing ooit was - zonder verdere uitleg. De enige twee boutades die mij nog meer ergeren zijn "get a mac" en "I use Arch, btw".
Neen, met mijn verslag zal ik proberen vrij uitgebreid te beschrijven wat makkelijk gaat anno 2026, en waar ik tegenaan heb gebotst. Dit laatste indachtig, wil ik daarnaast ook duidelijk uitleggen waarom dat de boutade om Windows te dumpen voor linux, is wat het is: een boutade. Hoewel ik - spoiler alert - bijzonder tevreden ben op het resultaat én ik mij (hoogstwaarschijnlijk) nooit meer zie terugkeren naar het Microsoft ecosysteem, kan het geen kwaad om dit verhaal via een andere boutade samen te vatten, die m.i. meer passend is, nl.: "in het leven draait het zelden om oplossingen, doch vooral om afwegingen".
Maar goed, laat ik van wal steken.
My rig
CPU: AMD Ryzen 9 3900x
GPU: Radeon RX 6800 XT
RAM: 32 GiB DDR-4 3200 MHz
Storage:
- oude sata SSD van 250 GiB, waar ik mijn linux distro heb op geinstalleerd
- Lexar NM790 NVME 4 TiB, waarvan 1 TiB voor Windows 11, 3 TiB ruime partitie (genaamd "Mr. Speed") voor de games en windows software die ik onder linux draai (via wine)
- Nog een klassieke HDD van 2 TiB voor evt. extra storage ("Mr. Weed"), bv. games die wel aardig meekunnen op een klassieke HDD, voor 't geval partitie Mr. Speed alsnog te krap zou worden.
- HP Color LaserJet Pro MFP 479fdw printer/scanner combi - my nemesis (read on)
Een beetje (Microsoft & Ubuntu) geschiedenis
Ik ben al pc gebruiker alias tweaker sinds 1994. Ik was toen twaalf jaar oud, en kreeg de oude pc van mijn vader. Een Intel 386DX met 4 MB RAM en zowaar 80 Mb aan harde schijf ruimte. Besturingssysteem: MS-DOS 6.22, het jaar nadien aangevuld met een bijzonder aangenaam pakket wat destijds luisterde naar de naam Windows 3.1 met MS Word 2.0. En verder: games. Veel games. Van Wolf3D over Chuck Yeager's Air Combat naar Duke3D.
In 1997 volgde een Pentium 75 met Windows 95, nadien upgrade naar '98. Veel plezier gehad aan CnC Red Alert 1 (en 2). In de jaren 2000 XP met UT2004, MOHAA en de nodige Fifa edities. Al dan niet op het cybercafé de Spacebar in Leuven. Good times
.Maar vanaf 2006/2007 begonnen ook bij mij enkele (inmiddels ruim bekende) frustraties omtrent het Microsoft ecosysteem te groeien. Niet toevallig kwam toen Windows Vista uit. In tweede tijd overigens een prachtig OS, mag ik melden, maar dat vereiste wel een grondige update (Service Pack 1). Maar initieel had ik er weinig puf in. Je moet weten dat ik intussen een beetje het nerdy neefje van dienst was ivm. pc/laptop issues, en ik heb de irritante traagheid en kerstverlichting aan UAC popup's van het OS in zijn eerste vorm wel live mogen ervaren.
Het leidde ertoe dat ik in die periode, voor mezelf, voor het eerst begon te experimenteren met linux. Via een kennis van een kennis binnen mijn studentenkring liet ik mij een of ander ding genaamd Ubuntu aanpraten. Gezien ik in die periode ook veel naar muziek luisterde en veel, van de zeven zeeën "geleende", series bekeek, en ook omdat dark theme me toen al aansprak, koos ik meteen voor Ubuntu Studio.
Het was best een fijne ervaring, waarbij bijvoorbeeld ook UT2004 via één of ander script vlotjes draaide (ik denk, in retrospect, dat dat één of andere truuk met wine zal geweest zijn). Voor die mensen die niet weten wat wine is - dat is de softwarematige vertaallaag die instructies vanuit het OS linux naar een windows programma on-the-fly vertaalt in windows taal, en vice versa. Met werk voor mijn opleiding aan de KULeuven, office werk dus, had ik toen geen problemen gezien ik in die periode al enige jaren was overgeschakeld om OpenOffice.org (wat enkele jaren later zou geforked worden naar LibreOffice).
Een eerste elementje, wat twintig jaar later nog een belangrijke rol zou gaan spelen.
Maar games naast UT2004? Neen, niet echt succesvol. Ik herinner mij dat ik met veel gedoe Red Alert 1 wilde laten draaien op Ubuntu via wine, en dat een simpele single player missie al na twee minuten crashte. Een tweede issue wat ik mij herinner, was dat ik in Ubuntu de nieuwste versie van firefox niet kon installeren - althans, niet volgens de (naar verhouding) eenvoudige methode die ik binnen windows gewend was. Kennelijk zou ik die volgende versie van firefox maar mogen verwachten bij een update van het OS, zo'n zestal maanden later. Dat klopt natuurlijk niet helemaal, maar het illustreert wel dat je binnen linux behoorlijk wat nieuwe achtergrondkennis nodig had om te snappen waar je aan begon.
En dit is het tweede element wat tot op heden een bijzondere belangrijke rol speelt.
Kortom, mijn eerste periode als actieve gebruiker van linux werd na luttele weken al afgesloten. Intussen kwam Vista SP1 uit, wat als een zonnetje draaide op mijn nieuwe pc toen, en met Windows 7 was het wel duidelijk dat Microsoft zijn verstand (toch tijdelijk) terug had gekregen. In dat kader schafte ik me ook overtuigd een licentie voor MS Office 2010 aan - nog steeds de beste MS Office versie ooit gemaakt, naar mijn mening.
In de jaren nadien ben ik dan ook bij Windows gebleven, terwijl ik het nieuws van Linux (o.a. het steam Proton avontuur [english]) wel op de voet bleef volgen. Windows 8 sloeg ik over op mijn desktop pc, en met Windows 10 kon ik het sinds de Creator's update ook wel vinden (mijn volgende pc uit 2016 bevatte ook hardware wat maar matig ondersteund werd door Windows 7). Maar helemaal tevreden ben ik nooit meer geweest over Windows, sinds Windows 7. En ik zal hier als tweaker ongetwijfeld niet alleen in staan.
Fast forward naar eind 2021. Windows 11 geïnstalleerd, initieel zeer tevreden. Vooral de stappen voorwaarts inzake Settings app en ook wel de algemene vormgeving (meer uniformiteit qua dark theme) kon ik wel smaken. Maar de ergernissen stapelden zich ook wel op:
- het minder vlot openen & gebruiken van Windows Explorer
- het ongevraagd terug installeren van die hele reeks apps die ik standaard eraf haalde na een reinstall.
- toenemende telemetrie
- de new outlook app die op vele stappen een vooruitgang was, maar met de vrij verontrustend vereiste dat al je mails daartoe werden opgeslagen op outlook servers.
- de toenemende gymnastiek die vereist was om toch maar op een offline account te blijven; inclusief de ergernis telkens ik een popup ontving om mij toch maar weer online in te loggen, soms spontaan, soms bij opstarten van gelijk welke office app.
Maar na het Crowdstrike debacle in september 2024, en de controverse rondom het (tijdelijk) afsluiten van het mailaccount van die rechter van het ICC in het voorjaar van 2025 sloeg bij mij de sfeer wel helemaal om.
De klassieke kritiek hierbij is "waarom al die moeite doen om Windows te dumpen terwijl je gewoon een Android phone met Google hebt?"
Klopt, en ben ik ook mee bezig; maar da's een project voor - ik vermoed nog enkele jaren - later.
Mijn doelstellingen
Om linux als daily driver ernstig te kunnen gebruiken, had ik voor mezelf de volgende doelstellingen gesteld:
a. Mijn dagelijks, serieus, werk, dient 100% vanuit Linux mogelijk te zijn. Rebooten naar Windows om via Citrix te verbinden met mijn werk, bijvoorbeeld, zou deze hele onderneming zinloos maken
b. Gamen moet voor 95% mogelijk zijn vanuit Linux, zonder waarneembare performance hit.
Pretty high standards indeed.
Let's proceed then.
De eerste stap is niet: "welke distro?". Hoegenaamd niet.
De gemiddelde post die een beginneling als mij stelt is "welke linux distro moet ik gebruiken". En het antwoord is dan meestal "Linux Mint".
Wat klopt hoor, de meeste mensen die overstappen op Linux vanuit Windows, kiezen best Mint.
Alleen, de distro is niet hetgeen waar je eerst moet over nadenken. Het gaat erop dat je eerst in kaart brengt (a) wat je vrijwel dagelijks met je pc doet en (b) welke aanpassingen je zoal zal moeten doorvoeren om in linux te kunnen werken (ook m.b.t. hardware) en (c) welke van die aanpassingen evt. not negotiable zijn.
Voorbeeld: linux is evident geen optie als je de volgende combinatie van wensen hebt:
- je wil absoluut niet dualbooten tussen linux en Windows
- je wil wel koste wat kost games spelen met kernel level anticheat software (zoals GTA Online, Fortnite, FC24, Call of Duty Black Ops 6,...)
Maar evengoed:
- je wil absoluut werken met MS Office 365
- zelfs een oudere versie zoals MS Office 2010 is geen optie
Stappen (a) (b) en (c) hierboven indachtig, hield ik mij tussen najaar 2024 en kerstvakantie 2025-2026 vooral bezig met de volgende zaken:
- voor welke activiteiten aanvaard ik reboot naar Windows 11? (want het was vrij snel duidelijk dat er Windows games zijn die nooit zullen draaien in Linux; zoals bijvoorbeeld GTA Online en FC 24)
- voor welke activiteiten absoluut niet?
- welke software pakketten binnen die tweede categorie vervang ik alvast best door alternatieven die crossplatform werken?
Concreet: hoewel ik bereid ben om te dualbooten voor een game, ben ik - zoals reeds gemeld - dat niet om dat te doen voor serieus werk, zoals bijvoorbeeld:
- werken met een office pakket (tekstverwerker, sheet,...);
--> oplossing: reeds tijdens mijn laatste twee windows jaren overgestapt op OnlyOffice (recent, wegens banden met Rusland en cheats omtrent GPL tijdelijk terug naar LibreOffice)
- citrix workspace (waarmee ik verbinding maak met de VPN van mijn werk)
--> oplossing: deb & rpm packages beschikbaar
- Scrivener (softwarepakket waarmee ik aan een thriller werk)
--> oplossing: geinstalleerd in een daartoe gecreëerde wine prefix
- reference manager (voor bijhouden van wetenschappelijke literatuur) (Zotero)
--> oplossing: verschijnt in de repositories van bijna alle linux distros.
- sync / backup software richting mijn NAS (Synology Drive)
--> oplossing: gevonden als deb package, tevens als flatpak beschikbaar
Maar samengevat: de eerste stap was een langgerekte fase, waarbij ik vooral veel tijd heb gestoken in opzoekwerk naar en testen van apps die crossplatform werken, dan wel naar uitzoeken of het draaien van een softwarepakket middels wine überhaupt mogelijk zou kunnen zijn. Daar ben ik een kleine twee jaar mee bezig geweest.
De tweede stap is evenmin "welke distro?"
Ikzelf kan het nog niet, maar ik kan je op een briefje geven dat 't perfect mogelijk is: Fedora KDE visueel ombouwen tot Linux Mint. Of Pop!_OS te ontdoen van zijn GUI, zoals Linus Sebastian van Linus Tech Tips eind 2021 gedaan heeft tijdens zijn eerste linux challenge.
De tweede stap is dus: met welke desktopomgeving (desktop environment, DE) wil je aan de slag? Want dat is hetgeen waar je finaal dagelijks mee zal werken. Windows heeft, per versie, slechts één desktopomgeving. Slechts één soort Windows Verkenner, één soort Kladblok app, één soort Paint app... In Linux bepaalt de DE niet alleen hoe je bureaublad eruit ziet (KDE & Cinnamon vergelijkbaar met Windows, Gnome (mits wat extensies) vergelijkbaar met macOS, en dan nog een hele reeks andere varianten), ook de file manager, text editor, image editor,... apps verschillen per DE.
Het beste is dat je verschillende edities eens test via een live USB om het wat te leren kennen. Ik kan je bv. verzekeren dat (vanilla) GNOME behoorlijk tegenvalt - of je moet het leuk vinden dat minimize en maximize knopjes ontbreken in de titelbalk, alsook dat je taakbalk ("dash") steevast automatisch verdwijnt (zonder de extensie dash-to-dock).
De keuze van je distro: belang van secureboot compatibiliteit
Secureboot compatibiliteit is van belang indien je wil dualbooten met Windows 11. Ik weet het, je kan met wat omwegen Windows 11 draaien zonder secureboot, maar dan doen sommige kernel level anticheat games lastig. En, althans in mijn geval, is de hoofdzaak om te dualbooten met Windows 11: het kunnen blijven opstarten van games met kernel level anticheat, wanneer ik dat zou willen.
Maar deze vereiste reduceert je mogelijkheden anno 2026 wel enorm:
- Linux Mint
- Ubuntu (en zijn flavours met andere desktopomgevingen, zoals Kubuntu, Lubuntu, Xubuntu, Ubuntu Budgie...)
- Fedora
- ZorinOS
- OpenSUSE
- Debian
- ...
Lijkt een hele reeks, maar 't is wel een fractie van de distro's die beschikbaar zijn. Als je wil dualbooten ivm kernel level anticheat games, moet je hier dus à priori rekening mee houden.
Tussen haakjes: je kan eigenlijk eender welke distro compatibel maken met secureboot, mits je een eigen shim maakt om op deze wijze je eigen keys te enrollen in de UEFI. Maar dat klinkt net zo ingewikkeld en instabiel als het is.
De keuze van je distro: belang van snelheid van upgrades
Codewoord hier = drivers.
In linux zitten deze, behoudens enkele uitzonderingen (Nvidia....), quasi van alle bekende hardware in de kernel (itt. hoe het bij Windows is geprogrammeerd). Maar recentere hardware vereist voor linux daarom dus ook een up-to-date kernel.
Toen ik eerst wat ging experimenteren met Linux Mint, reeds voor 2024, was dit nog versie 21.3. Compatibel met secureboot, dat wel. Maar waar ik toen tegenaan botste, was de afwezigheid van drivers voor mijn TPLink Wifi dongle. Ooit was ik zo stom om geen Wifi te willen voor mijn moederbord, dat leek me overbodig voor een desktop. Tot het internet uitviel thuis, en dit voor 72h, terwijl ik op Citrix net voor mijn werk bezig was. Wifi dongle gekocht, en vervolgens kon ik verder via de hotspot van mijn gsm. Tenminste, in Windows, niet zo in Linux Mint.
Not negotiable.
Vandaar mijn zoektocht naar een distro die wat frequenter updates levert.
Mijn finale keuze: Fedora KDE
Reden:
- KDE plasma desktop omgeving is tot in de kleinste details aanpasbaar
- Fedora is secureboot compatible
- Fedora kent elke zes maanden een update, waarbij vrijwel altijd de kernel en de KDE DE wordt vernieuwd (tussendoor ook veel upgrades)
Nadeel: een versie van Fedora wordt slechts maximaal 13 maanden ondersteund; er wordt niet zo snel geupgrade zoals bij rolling release modellen zoals bij Arch based distro's of OpenSUSE Tumbleweed, maar wel snel genoeg om soms eens op wat foutjes te botsen. In theorie dan, want ik ben nu vier maanden quasi 100% in Fedora KDE aan 't werk en ik ben dat nog niet tegengekomen.
Stand van zaken na vier maanden Fedora KDE Linux als daily driver
Pretty awesome, eigenlijk.
Wat werkt perfect:
- zo goed als élke game dewelke ik bezit via steam Proton, exclusief kernel level anticheat games; maar in het bijzonder games van welke in het niet had verwacht, zoals MS Flight Simulator 2020 - flawlessly (inclusief mijn Thrustmaster Airbus 16 button joystick).
- na wat getweak: het multiplayer gedeelte van Command & Conquer Tiberium Wars, Kane's Wrath & Red Alert 3 - dank aan @Goztow om dit mee te testen.
- Via Lutris: EA App, waarin alvast Fifa 18 (inclusief - mits usb kabel - één van mijn twee XBox controllers (de oudste; de nieuwste probeer ik over een zestal maanden nog eens))
- Via Lutris: Rockstar Games Launcher -> voor GTA IV Complete edition
- Via Lutris: Battle.Net -> voor Call Of Duty Black Ops: Cold War
Waar heb ik nog wat werk mee:
- Office pakket: het gaat op zich best hoor, met LibreOffice. Maar ik overweeg wel, bij wijze van backup, een wine prefix te maken voor mijn oude Office 2010 licentie. Just in case, want compatibiliteit is een issue, ook na 20 jaar (zie het hoofdstukje "Een klein beetje geschiedenis")
- Scrivener: draait op zich perfect, maar na dertig dagen (niet noodzakelijk consecutief) gebruik dien ik een licentie code in te geven - vooralsnog lukt het niet om met de server van Litterature & Latte verbinding te maken, maar ik ben al een oplossing op het spoor
- CnC Red Alert 2 & Yuri's Revenge: single player lukt perfect, maar multiplayer via CnCNet nog niet.
- CnC Remastered: single player lukt perfect, multiplayer eveneens, maar LAN via VPN (om mods te kunnen gebruiken), lukt nog niet. Althans niet via Radmin VPN, maar als ik mijn vriend @Goztow evt. kan overtuigen om het eens dunnetjes over te doen met het flexibeler ZeroTier, kan dit misschien ook worden opgelost.
- Citrix Workspace app: lukt op zich, maar doordat die app nog steeds het binnenkort te pensioneren X11 displayserver gebruikt, en meer en meer moderne Linux distro's op het veiliger Wayland protocol zijn overgestapt, is er voor X11 apps een compatibiliteitslaag vereist, wat bij copy-paste soms wat delay geeft (vertraagde toegang van en naar het klembord). Hier verwacht ik veel beterschap als Citrix een volledig Wayland compatibele versie uitbrengt. We'll see, ze komen elk trimester met een update.
Mijn grootste ergernis was (gelukkig niet langer):
Zoals wel te verwachten: mijn printer. Linux maakt gebruik van universele drivers (waar Windows ook mee is begonnen), en eer ik erin geslaagd was om duplex printen mogelijk te maken, zonder dat ik daarbij het vermogen verloor om daarbij ook in kleur af te drukken... was ik enkele liters stoom (via mijn oren) armer.
Conclusie
Er wordt al twintig jaar gelachen met de aankondiging dat jaar 20xx "the year of the linux desktop" wordt (want dat is achteraf nooit het geval).
Maar voor mij geldt dit wel, want ik heb mijn doelstellingen ten volle bereikt.
So MicroSlop can s**** it (tenzij ik GTA Online wil spelen).
Ik hoop dat jullie hier wat aan hebben, en wie weet kan ik sommigen hier overtuigen om hetzelfde te doen.
Goedenavond,
.
